top of page

Mise en abyme: echo’s tussen fictie en realiteit

Door de aandacht te richten op Rubens’ altaarschilderij dat de mirakelen van Sint-Ignatius uitbeeldt kunnen we de relatie tussen de diverse media verder uitdiepen. We kijken hierbij naar de wijze waarop het fictieve van de uitbeelding en de werkelijkheid – zoals die door de gelovigen of officianten in de ruimte van de kerk werd beleefd – elkaars echo vormen. De officianten droegen tijdens de viering liturgische gewaden die ongetwijfeld een weerklank moeten hebben gevonden in de figuur van Ignatius die door Rubens werd getooid met een oogverblindend gouden kazuifel uit zijde damast dat bijdroeg tot de verheerlijking van Ignatius’ heiligheid als wonderdoener, ook al was Ignatius op dat moment nog niet heilig verklaard. Het lag immers in de bedoeling van het schilderij waarvoor Rubens opdracht kreeg om de ordestichter weer te geven als iemand die wonderen verricht, meer bepaald als exorcist die bezetenen genas. Vervaardigd uit dezelfde stof als de stola en het antependium waarop hij steunt en waarop de kelk na de eredienst rust, neemt de kazuifel - die het lichaam van de priester omhult zoals het antependium het lichaam van Christus visueel ondersteunt - door visuele associatie deel aan een zekere sacralisatie van Ignatius’ lichaam, dat in zijn onbeweeglijkheid zelf een wonderverrichtend alter Christus wordt.

Wanneer we bedenken dat de gewaden die de priester droeg een afspiegeling vormden van de geschilderde altaarsvoorstelling, dan begrijpen we ook de sacraliteitsoverdracht tussen het schilderij en de celebrant: jezuïetenpaters die zich identificeren met hun heilige ordestichter die in kazuifel staat afgebeeld, de mis opdragend aan een altaar. Het is in een mise en abyme waar Rubens een geheim voor had. Dit mise en abyme effect wordt nog eens benadrukt door het decor in het schilderij dat de kerkruimte lijkt te weerspiegelen, zo niet te verruimen. De ruimte waar Ignatius zich bevindt eindigt immers tevens in een halfronde apsis met bovenaan een oculus, en ook het met rozetten versierde cassettenplafond herinnert aan de triomfboog die in de kerk het schip van het koor scheidt.

bottom of page